Bosna Hersek Gezi Rehberi
STOLATS (STOLAC)
Stolats’taki güzellik: Provalije Şelalesi
29 Eylül 2024
Stolats Mostar’ın 35 km güneyinde bir kent. Bosna Hersek tur programlarına pek dâhil edilmiyor, özel olarak planlayıp gitmek gerekiyor. Oysa gerek sahip olduğu tarihi varlıklar, gerekse içinden geçerek şehre hayat veren Bregava Nehri’nin sunduğu doğal güzellikle gidenlerin pişman olmayacağı bir yer.
Stolats’ın “Çarşı” denilen merkezindeyiz
Biz de 2024 yılında Hırvatistan programımızı tamamlayıp Saraybosna’ya geçerken yolumuzu bir parça uzatmak pahasına Stolats’a uğradık. İyi ki uğramışız, çünkü bu kentte çok keyifli bir yarım gün geçirdik.
Turkovića Kulesi’nin Türklerle bir ilgisi olmalı…
Önce şu telaffuz meselesine değinelim. Boşnakça ve benzeri Balkan dillerinde Stolac gibi kelimelerdeki “c” harfi “ts” şeklinde telaffuz ediliyor. Bu yüzden orijinalinde “Stolac” olarak yazılan kelimeyi Türkçe’ye “Stolats” şeklinde aktarmak gerekiyor. Tıpkı “Srebrenica”nın “Srebrenitsa”ya, “Konyic”in “Konyits”e dönüşmesi gibi. İş bununla bitmiyor, bu “ts” içine biraz da “ç” sesi eklenerek, adeta ıslık çalar gibi telaffuz ediliyor. Bu yüzden birçok Türkçe kaynakta bu şehrin adı “Stolaç” şeklinde yazılıyor. Kısacası Stolats ya da Stolaç, orası tercihe kalmış. Osmanlılar bu kente “Ustulçe” demiş.
Bregava Nehri üzerindeki tarihi köprülerden biri
Stolats ve civarı, Hersek bölgesinin tarihine dair oldukça zengin kalıntılara ve eserlere ev sahipliği yapıyor. Bunlar arasında antik çağlara ait olanların yanı sıra 14. ve 15. asırlarda hüküm süren Bosna Krallığı’na ve sonrasında bölgeye hâkim olan Osmanlı Devleti’ne ait olanlar da var. Osmanlı öncesi döneme ait figürlerin turistik amaçla kullanıldığına ilk defa Mostar’daki bir hediyelik eşya dükkânında şahit oldum. Bu hediyelikleri yapan ustayla konuştum. Söze Türklerden öncesini kastederek “sizden önce” diye başlayan usta, bu tür figürlerin çoğunlukla Stolats bölgesindeki eserlerden kopyalandığını söyledi.
Radimlja Nekropolü
Bosna Krallığı’na ait kalıntıların en önde gelenlerinden biri kente birkaç kilometre kala yol kenarında bulunan Radimlja Nekropol Alanı, yani mezarlık. Bu coğrafyadaki süslü mezar taşlarına “stećak” deniyor. UNESCO’nun miras listesinde bulunan bu nekropolde 133 adet stećak yer alıyor.
Kaleye tırmanmak ciddi efor gerektiriyor
Şehri tepeden seyreden Herzeg Stjepan Kosaça Kalesi de bir Ortaçağ dönemi eseri. Bugün fazla bir canlılık görünmeyen kaleye uzun ve zahmetli bir yürüyüşle çıkmak icap ettiğinden gitmekten sarfınazar ettik ve uzaktan fotoğrafını çekmekle yetindik.
Stolats’ın mütevazı şehitler anıtı
Stolats’ın meskûn bölgesindeki eserlerin çoğu Osmanlı dönemine ait. Çarşı (Čaršija) denen şehir merkezinde görmeye değer birkaç eser birbirine birer adım mesafede yoğunlaşmış. Yandaki küçük bir meydana ise Bosna iç savaşında şehit olanların adının kazındığı bir anıt yapılmış.
Sultan Selim Camii
Sultan Selim Camii, diğer adlarıyla Hünkâr Camii ya da Çarşı Camii 1519’da Yavuz Sultan Selim zamanında inşa edilmiş. Çarşı bölgesinin tamamıyla birlikte iç savaş sırasında Hırvatlar tarafından yerle bir edilen cami 2001-2004 yılları arasında eski haline uygun olarak yeniden ayağa kaldırılmış. Hem dışı, hem içi sade, tipik bir Osmanlı dönemi camii. Bitişiğinde İslam Cemaati Meclisi, yani Müftülük yer alıyor.
Caminin bahçesi
Caminin çiçeklerle donanmış nar ve incir ağaçları bulunan bahçesine girdiğimizde şadırvanın etrafında dünya güzeli birkaç küçük kız çocuğu oyun oynuyordu. Bizi görünce “selamün aleyküm” diye selam verdiler. Sonra da şahane İngilizceleri ile bizimle sohbete başladılar. Nereli olduğumuzu sordular, “siz tahmin edin” deyince hemen “Türkiye” cevabını yapıştırdılar ve eklediler: “Çünkü buraya en çok Türkler geliyor”.
Çarşı içerisinde Musafirhana
Çarşı bölgesinde en dikkat çekici yapılardan biri Misafirhane (Musafirhana). Adından da anlaşılacağı üzere geçmişte otel ya da han olarak kullanılan bina bugün restoran olarak hizmet veriyor. Nitekim ismi de Han Restoran. Çarşı bölgesinde ayrıca tarihi bir Saat Kulesi, onun yanında ise şehrin çok dinli ve etnisiteli karakterini temsil etmek üzere bir Kilise bulunuyor.
Sarıca İsmail Kaptan Camii
Şehrin meskûn semtleri içerisine girdikçe başka Osmanlı eserlerine rastlanıyor. 1741 yapımı Sarıca İsmail Kaptan Camii bunlardan biri. Aynı bölgede denk geldiğimiz Sağlık Ocağı’nın bakım ve onarımının 2020 yılında Türkiye tarafından yapıldığını üzerindeki levhadan öğrendik.
Nehir üzerinde böyle değirmenler inşa edilmiş
Merkezden çıkıp Bregava Nehri’nin geldiği tarafa yönelince bu defa doğal güzellikle harmanlanmış tarihi eserler karşılıyor sizi. Bölge zaten yeşil ve ormanlık da, Bregava Nehri geçtiği yeri daha da güzelleştiriyor. Nehir üzerinde birkaç noktada tarihi Su Değirmenleri var.
İnat Köprüsü ve Köprü Camii
Nehir üzerindeki köprülerden İnat Köprüsü (Inat Ćuprija) mimari açıdan pek de düzgün görünmüyor. Rivayete göre bu arızalı durum köprüyü yapmakla görevlendirilen, fakat Bey’in yönetiminden hoşnut olmayan ustanın inat ve intikam duygularının bir tezahürü imiş. Saraybosna’daki İnat Evi’ni hatırlatan bir hikâye. Köprünün yanı başında bulunan Köprü Camii 1736 yılında inşa edilmiş. Nehirden akıtılan su hem abdest için, hem de bahçenin sulanıp serinletilmesi için kullanılıyor.
Bregava nehir boyunda harika manzaralar var
Biz nehir boyu yürüyüş yaparken bir hoşluk yaşadık. İki çocuğuyla evinin önünde oturan bir şahıs aynen Türkçe’deki gibi “buyrun” diyerek bize oradaki ağaçtan dut yiyebileceğimizi söyledi. Bu arada “dut”un Boşnakça karşılığı “dud”. Biz ağaçtan dut yerken kendisi eve girip bir plastik tabak dolusu da kiraz getirdi, yolda giderken yiyebileceğimizi işaret diliyle anlattı. Şahsa teşekkür edip aldığımız kirazları caminin şadırvanında yıkayarak afiyetle yedik.
Provalije Şelalesi önünde
Bregava Nehri’nin asıl güzelliği biraz ileride, Provalije Şelalesi’nde zirve yapıyor. Burasını tek bir şelale gibi düşünmek yanlış olur, her yerden suların döküldüğü, çok sayıda çağlayanın birbirini bütünlediği bir tabiat harikası. Gürül gürül su sesinin neredeyse insan sesini bastırdığı bu bölgede şelale manzaralı bir de restoran hizmet veriyor.
Begovina’dan bugüne kalan
Nehrin doğusundaki yolun bittiği noktada Begovina denilen konutlar var. Osmanlı döneminde şehrin yöneticiliğini ve kale komutanlığını, yani dizdarlığı üstlenen, bu itibarla kale içerisinde ikamet eden Rızvanbegoviç ailesi, 1830’larda dizdarlığın kaldırılmasıyla kaleden çıkıyor ve bu konutlara taşınıyor. Üç kardeş burada kendilerine birer konak, birer misafirhane, mektep, ahır, vs. inşa ettirmiş. Böylece bir kompleks (külliye) oluşmuş. Begovina günümüzde bakıma muhtaç bir görüntü vermekle birlikte yine de yapıldığı devrin ihtişamını gözler önüne seriyor.
Sultan Selim Camii’nin içi oldukça sade
Özetle Stolats bütün kıyıda köşede kalmışlığına mukabil hoş bir yer. Küçük bir belde olduğuna bakmayın, gittiğinize değecek kadar çok tarihi ve doğal güzellikle karşılayacaktır sizi.
Bölgeden çok caminin bahçesin de çocuklar ile
aranız da geçen hoş sohbetten daha çok etkilendim <3
Bu tür seyahatlerin en güzel yanlarından biri de insanların doğal tepkilerini almak. Özellikle çocukların…
Sayın Valim
Bu Stolats şehri sizin kaleminizle bir başka güzelleşmiş.
Bazen atalarımıza kızıyorum:
Neden bu güzellikleri bırakıp geldiniz diye?
Tabii tarihin ve Kaderin bir cilvesi.
Ama hakikaten Allahın güzel yarattığı, insanların da sanat zevkiyle güzellik kattığı mekanlar.
Tebrik ederim.???
Elinize, kaleminize ve gönlünüze sağlık. ?
Çok teşekkürler Kıymetli Abim. Keyifli okumalar dilerim…
Teşekkürler sayın Valim.Eline emeğine sağlık.
Teşekkürler Tahsin abi. Keyifli okumalar…
Son yorum benimdi.