Z arafeti ile Akdeniz’i süsleyen Kıbrıs, konumu ve stratejik değeri ile öteden beri bölgedeki güç odaklarının iştihasını kamçılayan bir ada. Keşke bir “istikrar adası” olduğunu da söyleyebilseydik, lakin Osmanlı hâkimiyeti altında yaşadığı üç asırdan sonra asla istikrar bulamamış, hayati önemdeki sorunlarını bugün dahi geride bırakamamış bir mahzun güzel burası.

Kalıntılar Kıbrıs’ta çok eski çağlardan beri yerleşimin olduğunu ortaya koyuyor. Neredeyse geminin icadından bu yana yerleşim var dersek abartmış olmayız. Burası bir ada olduğu için daha çok bir kaçış, bir sığınma yeri olarak kullanıldığı akla gelebilir. Oysa adanın sakinleri hep kalıcı olmak, bir medeniyet kurmak niyetinde olmuşlar, bu amaçla gayet gösterişli eserler inşa etmişler. Yine de bazı ücra yörelerde kolay ulaşılması gerekmeyen manastırlar kurmaktan geri durmamışlar.

Adanın antik çağlardaki sakinlerini bir yana bırakalım, Batısı ve Doğusuyla Roma 11 asırdan uzun bir süre Kıbrıs’a hükmediyor. 1192’de Kudüs’ten gelen Fransız kökenli Lüzinyanlar 3 asır boyunca adanın hâkimi oluyorlar. Bununla da yetinmiyor, Anadolu’nun bir bölümü dâhil olmak üzere Akdeniz havzasındaki bazı bölgeleri Kıbrıs Krallığı’na katıyorlar. Bir başka ifadeyle bir dönem Kıbrıs “anavatan”, Anadolu “yavru vatan” oluyor.

Adayı Lüzinyanlar’dan devralan Venediklilerin hâkimiyeti bir asrı tamamlamadan bu defa sahneye Osmanlı Devleti giriyor. Lala Mustafa Paşa’nın başkomutanlığında yürütülen fetih harekâtı ile Kıbrıs adası 1570-1571 yıllarında tamamen Türk yönetimi altına alınıyor. Üç asır süren bu dönem zarfında Türkler hem mevcut eserleri dönüştürüyor hem de yeni eserler inşa ediyorlar. Böylece adanın hayatiyetini güçlendirerek sürdürüyorlar, daha önemlisi üç asırlık istikrar yaşatıyorlar.

Artık çöküş rotasına girdiği dönemde savaşlar ve toprak kayıpları ile bunalan Osmanlı Devleti, 1878’de Türk-Rus Harbi sırasında çeşitli destekler karşılığında adanın yönetimini geçici kayıtla İngiltere’ye bırakıyor. Eh, İngiliz’e elinizi verdiyseniz kolunuzu gözden çıkarmışsınız demektir. Sonrası sürpriz değil, I. Dünya Savaşı’nda iki devlet rakip saflara düşünce İngilizler adaya el koyuyorlar. Sonuçta Türkiye 1923 Lozan Antlaşması’yla Kıbrıs üzerindeki İngiliz egemenliğini tanımak durumunda kalıyor.

Devamında yaşanan fiili ve hukuki durumlara fazla girme niyetinde değilim. Şu kadar söyleyeyim, 1960 yılında Türk ve Rumların ortaklığı temeline dayanan bir Kıbrıs Cumhuriyeti kuruluyor. Anlaşma gereği cumhurbaşkanı Rum, cumhurbaşkanı yardımcısı ise Kıbrıs Türklüğü’nün sembol isimlerinden Dr. Fazıl Küçük oluyor. Bu görevi sonradan Rauf Raif Denktaş devralacaktır.

Lakin Rumların Enosis, yani adanın tamamını Yunanistan’a bağlama hayalleri Türk nüfusa yönelik saldırganlıklarına zemin oluşturuyor. Yunanistan’ın ihtirasları ve Rum tarafının sayısal üstünlüğü suistimal etmesi neticesinde Türklere yönelik zulümlerin şiddeti tırmanıyor. Bıçağın kemiğe dayandığı aşamada ise “Ayşe tatile çıkıyor”, yani 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı geliyor.

O günleri yaşayan bizim nesillerin hafızasında Kıbrıs Barış Harekâtı çok derin izler bıraktı; savaşı, siyaseti, diplomasiyi sokaktaki insanın günlük sohbet konusu haline getirdi. Son tahlilde yıllarca özlemi çekilmiş bir büyük zafer ve dilden dile dolaşan hikâyelerle süslenmiş bir kahramanlık destanı olmaya bugün dahi devam ediyor.

Çocukluk yıllarıma rastlayan Barış Harekâtı’nı takip eden dönemde Rumların eşyaları ile birlikte evlerini bırakıp kaçtıkları, Türkiye’den isteyen ailelerin bu güzelim evlere yerleşebileceği söylentisi dolaşıyordu. Bu söylenti Kıbrıs’ın yemyeşil, verimli, cennet gibi bir yer olduğu düşüncesiyle birleşince çocuk aklımla Kıbrıs’a gidip yerleşelim diye babamı darladığımı hatırlıyorum. Savaşın külleri henüz soğumadan böyle radikal bir karar vermek çoluk çocuk sahibi bir aile için hiç kolay değildi, nitekim unutuldu geçti.

Barış Harekâtı ile fiilen ikiye bölünen Kıbrıs, 1983’te Rauf Raif Denktaş öncülüğünde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin (KKTC) ilanı ile bu defa hukuken iki devletli bir yapıya evriliyor. Biz iki devletli diyoruz ama kuzeydeki devleti o günden bu yana Türkiye’den başka tanıyan kimse yok. Dolayısıyla başkalarının gözünde KKTC yok hükmünde ve çok çeşitli ambargoların muhatabı. Çözüme yönelik çabalardan henüz sonuç yok.

İki toplumlu federatif bir devlet yapısı öngören ve 2004’te iki toplumun oyuna sunulan Birleşmiş Milletler Annan Planı, Türkler tarafından “Yes be annem” sloganı eşliğinde yüzde 65 çoğunlukla kabul edilmesine karşılık Rumlar tarafından yüzde 76 oy oranıyla reddediliyor. Referandumdan çıkan bu tabloya rağmen Kıbrıs sadece bir hafta sonra Avrupa Birliği üyesi yapılıyor. Böylece çözüm yanlısı Türk tarafı “cezalandırılmış”, çözüm planını reddeden Rumlar ise “ödüllendirilmiş” oluyor. Çünkü fiilen Kıbrıs’ın sadece güneyindeki Rum bölgesi AB üyeliğinden yararlanıyor, Türk bölgesi için eski hamam eski tas.

Bütün bu olumsuz ortam sebebiyle KKTC, Türkiye’ye bağımlı bir halde. Ekonomisinde tarım ve turizm gelirleri önemli olsa da Türkiye’nin desteği olmadan ayakta durması mümkün değil. Parasal destek bir yana, bütün ihtiyaçları Türkiye üzerinden karşılanmak durumunda. Başka ülkelerden direkt uçuş yok, Türkiye’deki havalimanlarından aktarma yapılarak ulaşılıyor. Ayrı bir parası yok, Türk Lirası kullanılıyor. Türk vatandaşları için pasaport zorunluluğu yok, KKTC’ye gitmek için kimlik belgesi yeterli.

Turistik açıdan Kıbrıs, deniz-kum-güneş tatili yapmak isteyenler için güzel plajlar ve kaliteli otellere sahip. Tarihi eserler bakımından Akdeniz’deki Girit ve Rodos gibi adalarla Adriyatik sahilindeki kentlerden esintiler taşıyan hoş manzaralar sunuyor. Nitekim Lüzinyan, Venedik ve Osmanlı dokunuşları çok net görülüyor. İngilizler ise kısa sürede oldukça kalıcı tesirler bırakmışlar. Kıbrıs bugün bile İngiliz Milletler Topluluğu’nun (Commonwealth) bir üyesi. Hukuk sistemi ağırlıklı olarak İngiliz sistemine göre tasarlanmış. Trafik soldan akıyor. Elektrikte üç dişli İngiliz prizleri kullanılıyor. Zaman içinde kurulan irtibattan dolayı Londra’da çok sayıda Kıbrıslı Türk yaşıyor.

Ülkenin tamamını birkaç günde gezmek mümkün. Lakin toplu taşıma yeterli değil. Belirli merkezler dışında toplu taşıma kullanılarak bir gezi yapmak ihtimal dışı. Türk ehliyeti geçerli olduğu için en yaygın alternatif araç kiralamak, onda da direksiyonun sağda, trafiğin soldan oluşunu göze almak gerekiyor.

KKTC’ye ilk olarak 1999 yılında resmi bir heyetle birlikte gitmiştim. Girne’de konaklamış, iki kere de Lefkoşa’ya gidip dönmüştüm. Ankara’ya heyetten önce dönmem gerektiği için adanın diğer bölgelerine gidememiştim. 2023 ve 2026 yıllarında tekrar giderek ülkenin belli başlı yerlerini detaylı gezme fırsatı buldum. Bu yerlere dair notlarımı ilgili sayfalarda bulabilirsiniz.